مهمترین توصیه های غذایی در دوران شیردهی
تغذیه در دوران شیردهی
طبق توصیه سازمان جهانی بهداشت، فرآیند شیردهی نوزاد باید در تمام یک سال اول زندگی توسط مادر انجام شود و برای ادامه آن بستگی به تمایل مادر و نوزاد دارد. سازمان جهانی بهداشت تشویق می‌کند که شیردهی در سال دوم نیز توسط مادر ادامه یابد. هر چه دوران شیردهی را طولانی تر کنید احتمال ابتلا به بیماری‌های قلبی و متابولیکی در آینده ی نوزاد شما کاهش خواهد یافت.
دوره پس از زایمان و یا همان دوران شیردهی را می‌توان به عنوان سه ماهه چهارم دوران بارداری در نظر گرفت و در این دوره نیز باید مادر از تغذیه استاندارد و ورزش مناسب، پیروی کند. به یاد داشته باشید که تغذیه دوران پس از زایمان( دوران شیردهی) به همان اندازه ی دوران بارداری برای سلامتی مادر و نوزاد مهم می باشد.
در ادامه جهت یادگیری مهمترین و جدیدترین نکات و توصیه های غذایی در دوران شیردهی ( تغذیه دوران شیردهی) با شامی لو همراه باشید.
مهمترین توصیه های غذایی در دوران شیردهی
1- مادرانی که در دوران قبل از شروع بارداری دارای وزن و BMI مناسب بوده اید و در دوران زایمان دچار اضافه وزن شده اید ، توجه داشته باشید که باید در حدود ۶ تا ۱۲ ماه پس از زایمان، وزن و BMI خود را به مقدار قبل از بارداری برسانید. البته توجه داشته باشید که حداقل تا 2 ماه پس از زایمان صبر کنید تا شیردهی شما به ثبات برسد و بعد از آن می توانید به صورت آگاهانه و علمی زیر نظر کارشناس و متخصص تغذیه جهت کاهش وزن خود اقدام نمایید.
2- علیرغم اینکه در دوران شیردهی نیاز به انرژی و مواد مغذی بیشتر می باشد، اما اگر دچار تغذیه ی ضعیفی هستید نباید زیاد نگران نباشید زیرا شیر از ذخایر موجود در بدن مادر تولید و کیفیت آن در حد مطلوب حفظ می شود. فقط مادران دچار سوء تغذیه های شدید و طولانی مدت ممکن است شیر آنها کم کم تحت تاثیر قرار بگیرد.
3- دقت داشته باشید که تغذیه نامناسب مادر می‌تواند روی مقدار شیر مادر تاثیر گذار باشد اما روی کیفیت آن تاثیری ندارد. مگر در سوء تغذیه های شدید و طولانی مدت.
4- برای شیردهی فقط به علائم گرسنگی نوزاد توجه نمایید و نه به زمان .
5- این عقیده رایج که مادر مایعات بیشتری بنوشد تا شیر او افزایش یابد کاملاً غلط است. حتی در شرایطی نیز می‌تواند باعث کاهش تولید شیر شود. کمبود آب و مایعات تنها زمانی نگران کننده می شود که دوره آن بسیار طولانی و تشنگی مادر طاقت‌فرسا شود.
6- محتوای چربی شیر افزایش می یابد اگر که فاصله بین هر شیردهی را کمتر کنید. وقتی فاصله بین هر شیردهی را از افزایش دهید، مقدار آب موجود در شیر در دوره بعدی افزایش می یابد و نوزاد نمی تواند تمام شیر را مصرف کند و در نتیجه مقداری شیر کم چرب و رقیق دریافت خواهد کرد. در نتیجه فاصله ی نوبت های شیردهی نباید طولانی گردد.
7- مقدار تولید طبیعی و نرمال شیر هر مادر با توجه به مشخصات فردی می تواند از ۵۵۰ میلی لیتر ( 2.5 لیوان ) تا ۱۲۰۰ میلی لیتر ( 5 لیوان ) (میانگین ۷۵۰ میلی متر) در روز متفاوت باشد. در نتیجه میزان تولید شیر خود را با دیگران مقایسه نکنید.
8- مطالعات نشان داده اند که کاهش وزن پس از زایمان در مادرانی که به صورت انحصاری و مرتب به نوزادان خود شیر می دهند بیشتر است از مادرانی که شیر نمی دهند. پس با شیر دادن مرتب به نوزاد خود در جهت کاهش وزن نیز حرکت خواهید کرد.
9-در دوران شیردهی باید هفته ای 1 تا 2 وعده ماهی بخورید تا نیاز امگا3 و امگا6 (W3 , W6 ) برای نوزاد تامین شود. مادران شیرده از مصرف ماهی های شکاری مثل پایک (pike fish )، مارلین(Marlin fish) و ماهی شمشیری (swordfish) به دلیل وجود بالای جیوه باید خودداری کنند. ماهی هایی که حاوی مقادیر بسیار کمی از جیوه بوده و مادران در دوران شیردهی می توانند از آنها استفاده کنند در زیر آمده است:
ماهی سالمون (Salmon ) ، ماهی ساردین(sardine)، ماهی قزل آلا (Trout ) ، شاه ماهی ( Herring )، ماهی کولی ( anchovy ) و ماهی خال مخالی (mackerel)
10- مادرانی که یکی از ویژگی های زیر را داشته باشند با احتمال بسیار بالا کمبود ویتامین D در نوزادان آن ها اتفاق خواهد افتاد :
- دارای پوشش کامل در آفتاب
- دارای پوست تیره
- دارای BMI بالای 30
- استفاده کنندگان شدید از ضدآفتاب
- مادرانی که در نقاط کم آفتاب زندگی می کنند
به این دلیل توصیه می شود که نوزادان از بدو تولد جهت تامین ویتامین د بدنشان که بسیار مهم می باشد از مکمل ۴۰۰ واحدی ویتامین D به صورت روزانه استفاده نمایند.
11- اگر جزو افراد گیاه خوار می باشید و از هیچ محصول حیوانی استفاده نمی کنید، مطمعنا دچار کمبود ویتامین B12 خواهید شد. در نتیجه مادران گیاه خوار در دوران شیردهی حتماً باید از مکمل ویتامین ب12 استفاده کنند وگرنه نوزاد شما دچار آسیب‌های جدی در سیستم عصبی خود خواهد شد.
12- در رابطه با میزان دریافت نمک توسط مادران شیرده، توصیه دقیق و خاصی وجود ندارد اما به عنوان یک نکته کلی بهتر است که مادران در این دوره از نمک کمتری استفاده کنند.
13- مصرف قهوه و ترکیبات دارای کافئین هیچ تاثیری بر تولید شیر مادر در دوران شیردهی نداشته و با خیال راحت در مقادیر استاندارد (حداکثر 250 میلی گرم کافئین در روز. 1-2 فنجان قهوه ) می توانید مصرف کنید. اما اگر با مصرف کافئین، علائمی غیر معمول در نوزاد خود از قبیل تحریک بیش از حد نوزاد و نخوابیدن مشاهده کردید، آنگاه باید دریافت و مصرف آن را کاهش دهید.
14- در دوران شیردهی بهتر است که هرگز از الکل مصرف نکنید خصوصا اگر نوزاد شما زودتر به دنیا آمده باشد.
15- در 2 هفته اول پس از زایمان، مادران شیرده باید سعی کنید که روزانه ۸ تا ۱۲ مرتبه به نوزاد شیر بدهید و بدون هیچ محدودیتی اجازه دهید تا نوزاد کامل شیر پستان ها را تخلیه نماید. این دوره زمانی از اهمیت بسیار بالایی هم برای نوزاد( از جهت تغذیه کامل) و هم برای مادر (از جهت فرآیند درست تولید شیر) برخوردار می باشد.
16- پس از 2 هفته از شیردهی، ترکیبات شیر در پایان هفته دوم تغییر می کند، به این شیر، شیر کامل می گویند. از این به بعد باید به نوزاد خود اجازه دهید تا شیر هر پستان را کامل تخلیه کند و قبل از تعویض پستان به نوزاد فرصت دهید تا شیر انتهای سینه (Hind milk) را دریافت نماید تا احساس سیری به نوزاد دست دهد و از زیاده خوری جلوگیری شود.
17- مادران شیرده باید توجه داشته باشید که در 6 ماهه ی اول، فقط به نوزاد خود شیر بدهید و پس از آن در 6 ماه ی دوم، جهت تامین بعضی از املاح مانند آهن، روی و کلسیم باید از موادی همچون گوشت، غلات کامل، لبنیات، میوه ها و سبزیجات نیز در غذای نوزاد استفاده کنید. ثابت شده است که نوزادانی که در 6 ماه دوم فقط از شیر مادر استفاده کرده و از مواد غذایی جانبی استفاده نمی کنند، وزن کمتری داشته و لاغر تر می باشند نسبت به نوزادانی که از غذاهای جانبی در کنار شیر مادر استفاده می کنند.
18- دقت داشته باشید که مدتی پس از شیردهی به نوزاد، سایز و شکل پستان ها طبیعی شده و شبیه قبل از بارداری خواهند شد و این به معنای کاهش تولید شیر نخواهد بود.
19- در اوایل دوران شیردهی از مکمل های شیر خشک نباید زیاد استفاده کنید زیرا در صورت تامین نیاز غذایی کودک با شیر خشک، تقاضای نوزاد برای شیر مادر و مکیدن پستان ها کاهش یافته و در نتیجه تولید شیر مادر نیز دچار اختلال خواهد شد.
20- مادران شیرده باید توجه داشته باشید که از بطری و شیشه های شیر جهت تغذیه نوزاد خود استفاده نکنید زیرا استفاده ی زیاد از شیشه شیر باعث می شود معده ی نوزاد شما بزرگتر شده و از آن پس مقدار شیر موجود در پستان مادر، کودک را سیر و راضی نمی کند. در نتیجه سعی کنید فقط از طریق پستان به نوزاد خود شیر دهید.
21- پس از چند هفته شیردهی ممکن است مادر در پستان های خود احساس سوزن سوزن شدن کند که اتفاقی طبیعی می باشد. این احساس به دلیل هورمون اکسی توسین بوده و ممکن است باعث آزادسازی ناگهانی شیر از پستان ها شود. اگر نوزاد شما در نزدیکی تان قرار ندارد، با ایجاد فشار بر روی پستان ها، جریان شیر متوقف خواهد شد.
22- مادرانی که مبتلا به دیابت وابسته به انسولین هستند، در دوران شیردهی به دلیل استفاده از ذخایر قند جهت تولید شیر دچار افت قند خون خواهند شد. در نتیجه باید در این دوره میزان تزریق انسولین آنها مجدد توسط پزشک مربوطه تنظیم شود تا از این افت قند خون جلوگیری شود.
23- مادران شیرده باید بدانید که اولین و مهمترین اقدام برای بهبود تولید شیر شما، تخلیه ی منظم و کامل پستان ها می باشد.
24- گاهی ممکن است نوزاد به تغذیه مادر واکنش نشان داده و علائمی از قبیل اسهال و عدم راحتی نوزاد اتفاق بیفتد. در این مواقع مادر باید مواد غذایی حساسیت زا را شناسایی و از رژیم غذایی خود حذف کند تا نوزاد کمی بزرگتر شود. این حساسیت نوزاد می تواند بعد از چند هفته تا چند ماه نیز برطرف گردد. مواد غذایی حساسیت زای رایج برای نوزادان شامل:
- شیرگاو
- انواع کلم ها
- نوشیدنی های گازدار
- انواع ادویه جات
مادران شیرده باید در صورت دیدن علائم در نوزاد خود، ترکیب حساسیت زا را شناسایی و از رژیم غذایی خود حذف کنند.
25- در دوران شیردهی باید سعی کنید مصرف چربی های حیوانی را به حداقل برسانید زیرا چربی های حیوانی می توانند حاوی مقادیر بالایی از آلودگی‌های محیطی باشند که در شیر مادر ظاهر شده و به نوزاد منتقل گردند.
26- مادران می توانند پس از زایمان و تثبیت شدن شیردهی، به برنامه های ورزشی خود که قبل از دوران بارداری داشته‌اند، ادامه دهند.
27- استفاده از داروهای ضدبارداری ، روش IUD و روش LAM ، همگی برای دوران شیردهی امن بوده و هیچگونه تاثیر منفی بر فرآیند شیردهی نخواهند گذاشت.
28- مادرانی که در دوران شیردهی مجدد حامله می شوند، می‌توانند به شیردهی خود ادامه دهند و هیچگونه مشکلی نخواهد داشت. اما نکته مهم در این شرایط این است که حتماً باید به وضعیت تغذیه ی خود ( نیاز به مشورت با کارشناس یا متخصص تغذیه ) و میزان استراحت خود توجه ویژه و دقیق داشته باشند.
29- مادرانی که قصد دارید نوزاد خود را زودتر از شیر بگیرید، سعی کنید حداقل تا یک سال اول شیردهی را ادامه دهید و پس از آن باید حتما از تغذیه ی درست و کافی نوزاد خود آگاه باشید تا نوزاد شما از رشد طبیعی خارج نگردد.
30- روش های صحیح نگهداری شیر مادر در منزل:
نوع شیر | در دمای اتاق (˚c25 ) | در یخچال (˚c4 ) | در فریزر (˚c18- ) |
شیر تازه دوشیده شده | حداکثر تا 4 ساعت | حداکثر تا 4 روز | تا 6 ماه بهترین زمان تا 12 ماه قابل قبول |
شیر تازه ذوب شده (قبلا فریز بوده) | 1 تا 2 ساعت | حداکثر 24 ساعت | هرگز مجدد فریز نشود |
شیر مانده از تغذیه ی کودک (ته مانده ی قوطی شیر) | حداکثر تا 2 ساعت بعد باید استفاده شود وگرنه دور ریخته شود | ||
31- در شرایط زیر مادر باردار نباید شیر دادن به نوزاد خود را ادامه دهد:
- نوزاد مبتلا به گالاکتوزمی کلاسیک
- مادر مبتلا به بیماری سل فعال
- مادر مبتلا به HTLV1-2
- مادر مبتلا به تب مالت
- مادر مبتلا به ایدز (HIV)
- مادری که از داروهای خاص مثل داروهای شیمی درمانی استفاده می کند
- مادرانی که دچار ضایعات ویروسی بر روی پستان های خود باشند نباید شیر را مستقیم به نوزاد بدهند و باید شیر را ابتدا دوشیده و سپس به نوزاد بدهند
- مادری که از ۵ روز قبل از زایمان تا 2 روز بعد از زایمان دچار بیماری آبله مرغان یا زونا شده باشد باید ابتدا شیر خود را دوشیده و سپس به نوزاد بدهد.
- مادری که دچار آنفولانزا می شود می تواند به شیر دادن خود ادامه دهد و منعی وجود ندارد.
- مادری که دچار آنفولانزای H1N1 می شود باید خود را از نوزاد جدا کند اما می تواند شیر خود را دوشیده و به نوزاد بدهد.
- استفاده از ایزوتوپ های رادیواکتیو در بدن مادر باید باعث قطع موقت شیردهی از6 ساعت تا یک ماه بشود. این زمان را باید پزشک مربوطه که دارو را تجویز کرده تعیین نماید.
- در صورت استفاده از داروهای خاص توسط مادر، باید پزشک نسخه کننده ی دارو، مدت زمان تاثیر گذاری و مدت زمان عدم شیردهی را برای مادر تعیین نماید.
32- توجه داشته باشید که اگر دارویی مدت زمان زیادی باعث منع شیر دهی نوزاد توسط مادر شود، مادر باید شیر خود را دوشیده و دور بریزد تا فرآیند تولید شیر مادر متوقف نگردد.
نتیجه گیری :
مادر باردار عزیز، تمامی نکات فوق از آخرین منابع علمی استخراج گردیده و می توانید با آسایش کامل از این نکات تغذیه ای در دوران شیردهی خود استفاده کنید. لطفا و خواهشا، به دلیل اهمیت بالای دوره ی شیردهی هم برای نوزاد و هم برای مادر، از توصیه ها غذایی غیر علمی و رایج که با مطالب بالا سازگار نمی باشند، پرهیز نمایید. اگر نگران کم یا زیاد بودن تغذیه ی خود در دوران شیردهی هستید، سعی کنید با یک کارشناس یا متخصص تغذیه حتما مشورت نمایید تا بهترین تغذیه ی اختصاصی شما را برایتان فراهم آورد.
در صورت تحقیقات جدید علم تغذیه در زمینه ی تغذیه ی مادران شیرده، در همین صفحه برای شما عزیزان قرار خواهد گرفت
نوشته شده توسط “شامی لو”
اگر تمایل به انتشار این مطلب دارید لطفا منبع و لینک زیر را ذکر نمایید. با تشکر
منبع : شامی لو www.shamilo.ir
لینک نوشته : مهمترین توصیه های غذایی در دوران شیردهی
اشتراک گذاری صفحه :
ممنون واقعا مفید و کاربردی
خواهش میکنم. ممنون